*🌿तुळशी विवाह पूजा विधी 🌿* ----------------------------------- पुजेला प्रारंभ करण्यापूर्वी आई-वडिल,गुरू, देव, वरिष्ठ सर्वाना नमस्कार करावा. तद्नंतर स्वतः ला व आप्तस्वकिय, नातेवाईक यांना गंध (कुंकुवाचा टिळा )लावून पुजेला बसावे. सर्वप्रथम आचमन व प्राणायम करावे - (हातात पळीने तीन वेळेस पाणी प्यावे ) *ॐ केशवाय नमः ।* *ॐ नारायणाय नमः ।* *ॐ माधवाय नमः ।* [वरील मंत्र झाल्यावर हातात पाणी घेऊन खाली सोडावे] ॐ गोविंदाय नमः ।ॐ विष्णवे नमः ।ॐ मधुसूदनाय नमः ।ॐ वामनाय नमः ।ॐ श्रीधराय नमः ।ॐ त्रिविक्रमाय नमः ।ॐ ह्रषीकेशाय नमः ।ॐ पद्मनाभाय नमः ।ॐ संकर्षणाय नमः ।ॐ वासुदेवाय नमः ।ॐ दामोदराय नमः ।ॐ प्रद्मुम्नाय नमः ।ॐ अनुरुद्धाय नमः। ॐ पुरुषोत्तमाय नमः ।ॐ अधोक्षजाय नमः ।ॐ नरसिंहाय नमः ।ॐ अच्युताय नमः ।ॐ जनार्दनाय नमः ।ॐ उपेंद्राय नमः ।ॐ हरये नमः। ॐ श्रीकृष्णाय नमः। ~~~~~~~~~~~~~~~ *( तद्नंतर प्राणायाम करावे )* *🌿 प्राणायाम  –* ॐकारस्य ब्रह्मा ऋषिर्दैवी गायत्री छन्दः अग्निः परमात्मा देवता शुक्लो वर्णः सर्वकर्मारम्भे विनियोगः । ॐ आपो ज्योतिरिति शिरसः प्रजापतिऋषिर्यजुश्छन्दो ब्रह्माग्निवायुसूर्या देवताः प्राणायामे विनियोगः । *ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम् । ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि ।धियो यो नः प्रचोदयात् । ॐ आपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्म भूर्भुवः स्वरोम् ।* ~~~~~~~~~~~~~~~~~ *देवतावंदन व प्रार्थना करावी* (हात जोडून पुढील नमने व प्रार्थना करावी ) श्रीमन्महागणपतये नमः। इष्टदैवताभ्यो नमः। श्री गुरूभ्यो नमः। कुलदेवताभ्यो नमः।ग्रामदेवताभ्यो नमः। स्थानदेवताभ्यो नमः। वास्तुदेवताभ्यो नमः।सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः। मातृृपितृभ्यो नमः। सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमः। श्री तुलस्यै नमो नमः। प्रारब्धकार्य निर्विघ्नमस्तु। --------------_--_--------------_--- *त्यानंतर प्रार्थना म्हणावी* सुमुखश्चैकदन्तश्च कपिलो गजकर्णकः । लम्बोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः ।। धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो भालचन्द्रो गजाननः । द्वादशैतानि नामानि यः पठेच्छृणुयादपि ।। विद्यारम्भे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा । सङ्ग्रामे सङ्कटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते ।। शुक्लाम्बरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ।। सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तुते ।। सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममङ्गलम् । येषां हृदिस्थो भगवान्मङ्गलायतनं हरिः ।। तदेव लग्नं सुदिनं तदेव ताराबलं चन्द्रबलं तदेव । विद्याबलं दैवबलं तदेव लक्ष्मीपते तेंऽघ्रियुगं स्मरामि ।। लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः । येषामिन्दीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः । विनायकं गुरुं भानुं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । सरस्वतीं प्रणौम्यादौ सर्वकार्यार्थसिद्धये ।। अभीप्सितार्थसिध्द्यर्थं पूजितो यः सुरासुरैः । सर्वविघ्नहरस्तस्मै गणाधिपतये नमः ।। सर्वेष्वारब्धकार्येषु त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः । देवा दिशन्तु नः सिद्धिं ब्रह्मेशानजनार्दनाः ।। -------------------------------------- *तद्नंतर देशकालोच्चारण करावे -* तिथिर्विष्णुस्तथा वारों नक्षत्रं विष्णूरेवच।योगश्च करणं चैव सर्व विष्णूमय जगत। आद्य एवंगुणविशेष्टायां शुभपुण्यातिथौ। --------------------------------------- *त्यानंतर संकल्प करावा* मम आत्मन:सकलशास्र पुराणोक्तफलप्राप्तर्थ श्री तुलसीदेवीप्रीत्यर्थम अस्माकं सर्वेषा सकलकुटुंबाना क्षेमस्थैर्य, अभय,आयु, आरोग्य, एैश्वर्य, अभिवृद्धर्थ समस्तमंगलावाप्त्यर्थच तुलसीकृपा प्रसादार्थ श्री (नाव व गोत्र म्हणावे) अद्य शुभयोगे, शुभकरणे, शुभवासरे, कार्तिक तिथौ __प्रतिवार्षिक विहितम यथाज्ञानेन यथामिलितोपचारद्रव्यै श्री विष्णुमहागणपतीचतुलसीपुजनम करिष्ये।.... ( हातातील पाणी ताम्हणात सोडावे ) *[संकल्पात पंचांगात बघून त्यादिवशीचे वार,नक्षत्र, योग करण, तिथी पाहून म्हणावे]* -------------------------------------- *तद्नंतर आसनशुध्दी करावी -* पृथ्वीती मंत्रस्य मेरूपृष्ठ ॠषी :।कुर्मो देवता। सुतलं छंद आसने विनियोगः। --------------------------------------- *तद्नंतर षडंगन्यास करावे -* श्री तुलस्यै नमः। हृदयाय नमः। श्री तुलस्यै नमः। शिरसे स्वाहा। श्री तुलस्यै नमः। शिखायै वषट्। श्री तुलस्यै नमः। कवचाय हुम। श्री तुलस्यै नमः। नेत्रत्रयाय वौषट्। श्री तुलस्यै नमः। अस्राय फट्। --------------------------------------- *तद्नंतर गणपतीपुजा करावी -* ताम्हणात एक ऊर्ध्वमुख सुपारी ठेवून त्यावर गणपतीचे पूजन करावे . ॐ गणानांत्वां गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् ॥ ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आनः शृण्वन्नूतिभिः सीदसादनम् ॥ वक्रतुंड महाकाय सूर्य कोटीसमप्रभ ॥ निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्व कार्येषु सर्वदा ॥महागणपतयेनमः ध्यानं समर्पयामि ॥ याप्रमाणेच " महागणपतयेनमः " *या नाममंत्राने आवाहनं , आसनं , पाद्यं , अर्घ्यं , आचमनं , स्नानं , वस्त्रं , गंध , अक्षता , पुष्पं ,हरिद्राकुंकमं , धूप , दीप , नैवेद्यं तांबुलदक्षिणा , दुवांकरान् , महानीरांजन , मंत्रपुष्पं , नमस्कारान्ससमर्पयामि ॥* *अथ प्रार्थना ॥*कार्य मे सिद्धिमायातु प्रसन्ने त्वयि धातरि ॥ विघ्यानिनाशमायान्तु सर्वाणि सुरनायक ॥अनना पूजया विघ्नहर्ता महागणपतिः प्रीयतां ॥ (गणपती पूजा झाल्यावर ती सुपारी तुळशीजवळ ठेवावी व तिथे गंध, पुष्प वाहावे) ----------------------------------------- *तद्नंतर विष्णु ची पूजा करावी म्हणजे बालकृष्ण किंवा शालिग्राम..* (शालिग्राम असेल तर त्यावर अक्षता वाहु नये) ताम्हणात देव घ्यावा व त्याला नमस्कार करून तिची पूजा करावी ………… *ऊँ श्रीविष्णवे नमः!आवाहनं करोमि !*    (विष्णूचे आवाहन करावे ) *ऊँ श्रीविष्णवे नमः! आसनार्थे अक्षतान् समर्पयामी !* (आसनासाठी अक्षता अर्पण करीत आहे) *ऊँ श्रीविष्णवे नमः! पादयोः पाद्यं समर्पयामि!*  (पाय धुण्यासाठी हे निर्मळ पाणी देत आहे.) *ऊँ श्रीविष्णवे नमः! हस्तयोः अर्ध्यं समर्पयामि*  (हात धुण्यासाठी हे निर्मळ पाणी देत आहे.) *ऊँ श्रीविष्णवे नमः ! आचमनीयं समर्पयामि* (पिण्यासाठी हे शुद्ध पाणी देत आहे) *ऊँ श्रीविष्णवे नमः ! स्नानीयं समर्पयामि* (स्नानासाठी हे सप्तनद्यांचे जल अर्पण करीत आहे) *ऊँ श्रीविष्णवे नमः ! पंचामृतस्नानं समर्पयामि* (ह्यानंतर पंचामृताने (पंचामृत नसल्यास सुगंधी वा साध्या पाण्याने) देवास स्नान घालावे *[तद्नंतर अभिषेक करावा, विष्णुसहस्रनाम, पुरूषसुक्त, नामावली, हे शक्य नसल्यास खालील नाममात्राने अभिषेक केला तरी चालतो]* *ऊँ श्रीविष्णवे नमः ! अभिषेकस्नानं समर्पयामि !* (अभिषेकरूपी स्नान घालीत आहे)       [ त्यानंतर देवाला स्वच्छ पुसून तुळशीजवळ ठेवावे व त्यानंतर पुढील पूजा करावी ] *ऊँ श्रीविष्णवे नमः | वस्त्रं समर्पयामि |*  (वस्त्र अर्पण करीत आहे.) *ॐ श्रीविष्णवे नमः| यज्ञोपवीतं समर्पयामि |* (यज्ञोपवीतं(जानवे) अर्पण करीत आहे) *ॐ श्रीविष्णवे नमः| गंध समर्पयामि |* (अंगाला हे सुगंधी गंध लावीत आहे.) *ॐ श्रीविष्णवे नमः| पूजार्थे ऋतूकालोद्भभवपुष्पाणी समर्पयामि|* (पूजेसाठी, सध्याच्या ऋतूत उमलणारी ही सुगंधी फुले वाहात आहे.) *ॐ श्रीविष्णवे नमः| धुपम आघ्रापयामि|* (प्रसन्न गंधासाठी उदबत्ती लावीत आहे.) *ॐ श्रीविष्णवे नमः| दीपं दर्शयामि|*  (देवतेमधील तेजांशाला दिव्याच्या तेजाने ओवाळीत आहे.) *ॐ श्रीविष्णवे नमः| नैवेद्यं समर्पयामि|* (आमच्याकडील उत्तम नैवेद्यं देवाला अर्पण करीत आहे.) *प्रदक्षिणां करोमि, नमस्कारं करोमि, मंत्रपुष्पं समर्पयामि|* प्रदक्षिणा घालून, नमस्कार करून, मंत्रपुष्प अर्पण करीत आहे. ~~~~~~~~~~~~~~~~~ *वरिल पूजा झाल्यावर तुळशीची पूजा करावी-* हातात अक्षता घेऊन तुळशीदेवीच ध्यान व आवाहन करा व खालील मंत्र म्हणून झाल्यावर ते तुळशीला अर्पण करा - *देवी त्वं निर्मिता पूर्वमर्चितासि मुनीश्वरैः* *नमो नमस्ते तुलसी पापं हर हरिप्रिये।।* …………………………………………… *श्री तुलस्यै नमः। अर्घ्यं समर्पयामि।* (फूलाने गंधयुक्त पाणी शिंपडावे) *श्री तुलस्यै नमः। आचमनीयं समर्पयामि।* ( तुळशीला स्वच्छ फूलाने पाणी शिंपडावे व नमस्कार करावा) *श्री तुलस्यै नमः। पंचामृतस्नानं समर्पयामि।* तुळशीला पंचामृतस्नानं घालावे व नंतर स्वच्छ पाणी टाकावे ……………………………… तद्नंतर कलशात पाणी घेऊन खालील मंत्र म्हणत ते अभिषेकस्नानं तुळशी घालावे - *महाप्रसाद जननी, सर्व सौभाग्यवर्धिनी* *आधि व्याधि हरा नित्यं, तुलसी त्वं नमोस्तुते।।* …………………………………… *श्री तुलस्यै नमः। वस्रं समर्पयामि।* (तुळशीला माळवस्त्रे म्हणजे कापसाचे वस्रं घालावे ) *श्री तुलस्यै नमः। कंचुकवस्र समर्पयामि।* ( तुळशीवर कापडी वस्त्र म्हणजे, पीस टाकावे ) *श्री तुलस्यै नमः। कंठसुत्र समर्पयामि।* (तुळशीला मंगलसूत्र घालावे) *श्री तुलस्यै नमः। भुषणं समर्पयामि।* (तुळशीला दागिने घालावीत) *श्री तुलस्यै नमः। अक्षतान् समर्पयामी।* (तुळशीला अक्षता वाहावे) *[ खालील मंत्र म्हणून तुळशीला हळद-कुंकू, बांगड्या, काजळ वाहावे*] कुंकूमालक्तदिव्यं कामिनी भुषनास्पदम्।सौभाग्यदं गृहाणेदं प्रसीद हरवल्लभे।। हरिद्राकुंकमंचैव सिंदूर कज्जलान्निवत्।सौभाग्यद्रव्यं संयुक्त गृहाण परमेश्वरी। समर्पयामि। नमस्कारोमि। ……………………………………… तद्नंतर तुळशीला फुले वाहावीत - *नानाविध यथाप्राप्त पुष्पाणि समर्पयामि।* …………………………………… *श्री तुलस्यै नमः। धुपं समर्पयामि।* ( तुळशीला उदबत्ती दाखवावी ) *श्री तुलस्यै नमः। दिपं समर्पयामि।* ( तुळशीला दिव्याने ओवाळावे ) ……………………………………… *तद्नंतर नैवेद्य दाखवावा* *नैवेद्यं गृह्यतां देवि भक्ष्य भोज्य समन्वितम् । षडसैरन्वितं दिव्यं लक्ष्मि देवि नमोस्तुते ॥* नैवेद्यावर तुलसीपत्र किंवा पळीने उदक प्रोक्षण करुन " प्राणायस्वाहा , अपानायस्वाहा व्यानायस्वाहा, उदानायस्वाहा, समानायस्वाहा, ब्रह्मणेस्वाहा नैवेद्यं समर्पयामि। (ह्या नाममंत्राणे समर्पण करावा) *पूगीफलेन संयुक्तं तांबुलं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री तुलस्यै नमः। तांबूलं समर्पयामि।* ( तुळशीला विडा व सुपारी ठेवावी ) *श्रीतुलस्यै नमः। नानाविध फलानि समर्पयामि।* ( तुळशीला फळे अर्पण करावी, बोर, आवळा, केळी इ..तुळशीजवळ ठेवावी ) ……………………………………… *तद्नंतर मंगलाष्टके म्हणावीत,मंगलाष्टके झाल्यावर आरती करावी* ………………………………………… *तद्नंतर मंत्रपुष्पांजली म्हणावी* ……………………………………… *तुळशीजवळ दक्षिणा ठेवावी* ……………………………………… *तद्नंतर प्रदिक्षणा घालावी* ॥यानिकानिच पापानि ब्रह्महत्या समानि च । तानि तानि विनश्यंति प्रदक्षिण पदेपदे ॥ …………………………………… *तद्नंतर हातात पाणी घेऊन सोडावे व पूजा संपन्न करावी* …………………………………… *।। इति।।* ____________________